Je kind komt thuis uit school. Het heeft zijn best gedaan voor een opdracht, maar het resultaat valt tegen. Misschien heeft de leerkracht kritiek gegeven, is een toets minder goed gemaakt dan gehoopt of ging een spreekbeurt niet zoals verwacht.

Je kind is teleurgesteld. Misschien is het boos, verdrietig of schaamt het zich. En als ouder voel je daar vaak zelf ook iets bij.

Je wilt je kind troosten. Je wilt laten weten dat het zijn best heeft gedaan. En misschien vind je de beoordeling van de leerkracht wel helemaal niet terecht.

Voor je het weet, zeg je:

‘Maar je had toch heel goed geoefend?’

‘Ik vond het juist heel goed!’

‘De volgende keer gaat het vast beter.’

Dat zijn begrijpelijke reacties. Je wilt je kind helpen om zich weer beter te voelen. Toch is er iets belangrijks om bij stil te staan: je hoeft de teleurstelling van je kind niet meteen weg te nemen om het goed te begeleiden. Soms help je je kind juist het meest door even bij die teleurstelling te blijven.

Als iets niet lukt, raakt dat soms aan meer dan de opdracht zelf

Stel je voor: je kind krijgt op school de opdracht om een pitch te geven over een goed doel. Het moet voor de klas vertellen waarom anderen dit doel zouden moeten steunen.

Een leuke opdracht, maar ook best spannend. Zeker als je kind nog niet eerder zoiets heeft gedaan.

Thuis wordt de pitch voorbereid en geoefend. Er wordt nagedacht over wat het kind wil vertellen en hoe het dat het beste kan doen. Misschien oefenen jullie samen een paar keer.

Maar dan komt je kind thuis met een vervelende boodschap: de leerkracht vond de pitch niet goed genoeg. De opdracht moet opnieuw.

Dat kan flink tegenvallen. Je kind heeft er immers tijd en moeite in gestoken. Misschien dacht het dat het goed ging. Of misschien vond het de opdracht vooraf al spannend en was het ontzettend trots dat het überhaupt voor de klas durfde te staan.

Een negatieve beoordeling kan dan meer betekenen dan alleen: deze opdracht is nog niet goed genoeg.

Een kind kan bijvoorbeeld gaan denken:

• Ik kan dit niet.

• Ik ben niet goed genoeg.

• De volgende keer gaat het vast weer mis.

• Ik durf dit niet nog een keer.

Niet ieder kind denkt dit automatisch, natuurlijk. Maar bij kinderen die gevoelig zijn voor faalangst kan een tegenvaller gemakkelijk uitgroeien tot twijfel aan zichzelf.

En juist op dat moment is onze reactie als ouder belangrijk.

Waarom we de neiging hebben om teleurstelling weg te nemen

Als ouder wil je je kind beschermen. Je wilt niet dat het verdrietig is, zich onzeker voelt of het idee krijgt dat het heeft gefaald.

Daarom proberen we soms direct te relativeren, gerust te stellen of het probleem op te lossen.

‘Trek het je niet zo aan.’

‘Iedereen maakt weleens een fout.’

‘Je kunt het echt wel!’

Op zichzelf zijn dat geen verkeerde uitspraken. Het is alleen de vraag of je kind op dat moment al toe is aan die boodschap.

Als een kind nog midden in de teleurstelling zit, kan een goedbedoelde geruststelling onbedoeld voelen alsof het niet zo erg zou moeten zijn. Terwijl het voor je kind op dat moment juist wél erg voelt.

Bovendien leert een kind niet automatisch om met moeilijke gevoelens om te gaan wanneer wij die gevoelens zo snel mogelijk proberen te verzachten.

Zelfvertrouwen groeit niet doordat alles goed gaat, maar doordat een kind leert omgaan met situaties waarin iets moeilijk is of anders loopt dan gehoopt.

Daarbij heeft je kind jou nodig. Niet om iedere hobbel uit de weg te ruimen, maar om te ervaren dat het met die hobbel om kan gaan.

Stap 1: geef ruimte aan de teleurstelling

De eerste stap is vaak eenvoudiger dan je denkt: luister.

Je hoeft nog geen advies te geven, geen oplossing te bedenken en ook niet direct te bepalen of de beoordeling terecht was.

Je kunt bijvoorbeeld zeggen:

• ‘Wat vervelend dat het niet ging zoals je had gehoopt.’

• ‘Je had er veel tijd in gestoken, hè?’

• ‘Ik kan me voorstellen dat je daarvan baalt.’

• ‘Wat vond je er zelf van?’

Met zulke reacties laat je merken dat je de ervaring van je kind serieus neemt.

Let daarbij op het verschil tussen erkennen en bevestigen. Je kunt erkennen dat je kind iets moeilijk vindt zonder het meteen eens te hoeven zijn met alles wat het zegt.

Zegt je kind bijvoorbeeld: ‘Ik kan helemaal niks!’ Dan hoef je niet direct te antwoorden dat het absoluut niet waar is. Je kunt ook zeggen:

‘Het voelt nu alsof je het niet kunt, hè? Je baalt er echt van dat het niet gelukt is.’

Je erkent daarmee het gevoel, zonder de negatieve conclusie over te nemen.

Soms heeft een kind daarna nog even tijd nodig. Dat is prima. Niet elk gesprek hoeft meteen tot een inzicht of oplossing te leiden.

Stap 2: help je kind onderscheid maken tussen iets niet kunnen en iets nog niet kunnen

Wanneer de eerste emoties wat gezakt zijn, ontstaat er vaak ruimte om samen terug te kijken.

Een belangrijke boodschap voor kinderen is dat een resultaat niet hetzelfde is als hun waarde of hun mogelijkheden.

Een opdracht die niet goed genoeg is, betekent niet dat je kind niet slim is. Een mislukte spreekbeurt betekent niet dat het nooit goed voor een groep zal kunnen spreken. En een onvoldoende betekent niet dat het geen talent heeft voor een bepaald vak.

Je kunt je kind helpen om de gebeurtenis kleiner en concreter te maken.

In plaats van:

‘Ik ben slecht in presenteren.’

kun je samen onderzoeken:

‘Welk onderdeel van het presenteren vond je moeilijk?’

Misschien vond je kind het lastig om hard genoeg te praten. Misschien wist het niet goed hoe het de aandacht van de klas kon vasthouden. Of misschien was het zo zenuwachtig dat het de draad kwijtraakte.

Dat zijn allemaal dingen waar je mee kunt oefenen.

Je verplaatst de aandacht daarmee van een oordeel over zichzelf naar iets wat het kind kan leren.

Probeer daarbij niet meteen alle verbeterpunten op te sommen. Kies samen één klein onderdeel waarop je kind zich de volgende keer wil richten. Zo blijft de uitdaging overzichtelijk.

Stap 3: onderzoek wat je kind nodig heeft voor een volgende poging

Als je kind iets opnieuw moet doen, kan de spanning flink oplopen. Zeker als het bang is dat het weer niet goed genoeg zal zijn.

Alleen zeggen dat het de volgende keer beter gaat, geeft niet altijd voldoende houvast. Je kind weet immers nog niet hoe het dat voor elkaar moet krijgen.

Je kunt daarom vragen:

• ‘Wat vond je het moeilijkste aan de opdracht?’

• ‘Wat ging er volgens jou al wel goed?’

• ‘Wat zou je de volgende keer anders willen doen?’

• ‘Waar zou je nog een beetje hulp bij kunnen gebruiken?’

Misschien wil je kind de pitch nog een keer oefenen. Misschien wil het eerst met de leerkracht bespreken wat er precies beter moet. Of misschien helpt het om samen een beginzin te bedenken, zodat het gemakkelijker op gang komt.

Probeer de oplossing niet volledig voor je kind te bedenken. Geef het de ruimte om zelf mee te denken.

Je kunt natuurlijk ondersteunen waar dat nodig is. Het gaat er niet om dat je kind alles alleen moet doen. Het gaat erom dat het ervaart dat het zelf invloed kan uitoefenen op de situatie.

Dat gevoel van invloed is belangrijk voor het vertrouwen om iets opnieuw te proberen.

Stap 4: maak ruimte voor oefenen zonder dat alles meteen perfect hoeft

Kinderen die bang zijn om fouten te maken, kunnen veel druk voelen om iets meteen goed te doen. Daardoor stellen ze een opdracht soms uit, vermijden ze moeilijke situaties of geven ze snel op wanneer iets niet lukt.

Het helpt om thuis een omgeving te creëren waarin oefenen belangrijker is dan presteren.

Je kunt bijvoorbeeld samen een presentatie oefenen waarbij het helemaal niet erg is als je kind een keer de draad kwijtraakt. Of je kunt zelf expres een fout maken tijdens een spel en laten zien hoe je daarmee omgaat.

Je hoeft fouten niet groter te maken dan ze zijn. Je kunt ze gewoon onderdeel laten zijn van leren.

Let ook op de manier waarop je complimenten geeft. Niet alleen het eindresultaat verdient aandacht. Benoem ook wat je kind heeft gedaan om verder te komen.

Bijvoorbeeld:

• ‘Je vond het spannend, maar je hebt het toch geprobeerd.’

• ‘Je merkte dat dit stukje lastig was en hebt ermee geoefend.’

• ‘Je hebt zelf bedacht hoe je het anders kon aanpakken.’

• ‘Je hebt doorgezet, ook toen het niet meteen lukte.’

Daarmee laat je zien dat er meer telt dan alleen een goed cijfer of een compliment van de leerkracht.

Dat betekent niet dat je het resultaat nooit mag benoemen. Natuurlijk mag je trots zijn wanneer iets goed gaat. Maar probeer daarnaast ook oog te houden voor de inspanning, de aanpak en de ontwikkeling van je kind.

Stap 5: voorkom dat je de uitdaging helemaal overneemt

Als ouder kun je veel voor je kind doen. Je kunt helpen oefenen, meedenken, vragen stellen en steun bieden wanneer het moeilijk wordt.

Maar soms nemen we uit bezorgdheid meer over dan nodig is.

We bellen de leerkracht om een teleurstelling ongedaan te maken. We proberen te voorkomen dat ons kind opnieuw een lastige opdracht krijgt. Of we nemen het moeilijke gedeelte zelf over, omdat we weten dat het kind daar onzeker van wordt.

Soms is ingrijpen natuurlijk nodig. Bijvoorbeeld wanneer de opdracht onduidelijk is, de eisen niet passend zijn of je kind onvoldoende ondersteuning krijgt. Je hoeft je kind niet aan zijn lot over te laten.

Toch is het goed om jezelf af te vragen: help ik mijn kind om deze situatie aan te kunnen, of probeer ik vooral te voorkomen dat het zich vervelend voelt?

Dat verschil is niet altijd gemakkelijk te zien.

Je kind mag best merken dat iets lastig is. Het mag teleurgesteld zijn, hulp nodig hebben en opnieuw moeten oefenen. Juist wanneer jij beschikbaar blijft zonder alles over te nemen, kan het ontdekken dat moeilijke gevoelens niet het einde van de wereld zijn.

En dat het een volgende stap kan zetten, ook als het nog niet zeker weet of het gaat lukken.

En hoe liep het af met de pitch?

Terug naar de pitch over het goede doel.

Na de teleurstelling moest de opdracht de volgende dag opnieuw worden gedaan. Dat was opnieuw spannend. Er was geen garantie dat het nu wel zou lukken.

Maar er was ruimte om te balen én om het opnieuw te proberen.

En de tweede keer lukte het wél.

Natuurlijk zal niet iedere tweede poging meteen succesvol zijn. Soms heeft een kind meer tijd nodig, lukt iets pas na meerdere pogingen of blijkt dat er andere hulp nodig is.

Dat is niet erg. Het belangrijkste is niet dat een kind na iedere tegenslag direct succes ervaart. Het gaat erom dat het stap voor stap leert: ik kan onderzoeken wat er misging, ik kan hulp vragen en ik kan opnieuw proberen.

Zelfvertrouwen betekent niet dat je zeker weet dat iets gaat lukken. Het betekent ook dat je erop leert vertrouwen dat je met een moeilijke situatie om kunt gaan.

Wanneer is er meer nodig dan een beetje aanmoediging?

Ieder kind vindt het weleens spannend om iets nieuws te doen. Een beetje zenuwen voor een toets, spreekbeurt of sportwedstrijd hoort daar vaak bij.

Maar soms wordt de angst om fouten te maken zo groot dat een kind situaties gaat vermijden, veel bevestiging nodig heeft, blokkeert tijdens toetsen of erg streng is voor zichzelf.

Misschien hoor je regelmatig uitspraken als:

• ‘Ik kan het toch niet.’

• ‘Het heeft geen zin om het te proberen.’

• ‘Wat als ik het fout doe?’

• ‘Ik moet het in één keer goed doen.’

Wanneer zulke gedachten het kind belemmeren, kan het helpen om gerichter met faalangst aan de slag te gaan.

Daarbij gaat het niet om het volledig wegnemen van spanning. Het gaat erom dat je kind leert herkennen wat er gebeurt, helpende gedachten ontwikkelt en stap voor stap ervaart dat het spannende situaties aankan.

Als de angst het dagelijks leven of het functioneren op school sterk belemmert, kan aanvullende begeleiding door een passende professional helpend zijn.

Samen werken aan meer zelfvertrouwen

Je kunt je kind niet beschermen tegen iedere teleurstelling. En je hoeft ook niet iedere vervelende ervaring om te buigen naar iets positiefs.

Wat je wél kunt doen, is je kind laten ervaren dat gevoelens er mogen zijn, dat fouten maken bij leren hoort en dat een tegenvaller niet bepaalt wat het allemaal kan.

Dat begint soms met iets kleins: niet meteen geruststellen, maar eerst luisteren. Niet direct de oplossing aandragen, maar samen onderzoeken wat er nodig is. En niet alleen trots zijn wanneer iets lukt, maar ook aandacht hebben voor de moed om het opnieuw te proberen.

Wil je thuis gerichter met faalangst aan de slag?

Het Faalangst werkboek  helpt je om samen met je kind te onderzoeken waar de spanning vandaan komt, welke gedachten een rol spelen en wat kan helpen bij spannende situaties.

Je ontvangt praktische oefeningen voor je kind én een handleiding voor ouders, zodat je weet hoe je je kind hierbij kunt begeleiden.

Niet met als doel dat je kind nooit meer zenuwachtig is, maar zodat het leert: ik mag het spannend vinden, ik hoef het niet meteen goed te kunnen en ik kan het opnieuw proberen.

Bekijk het Faalangst werkboek en ontdek hoe je je kind kunt helpen groeien in zelfvertrouwen.

Je kunt het werkboek nu kopen voor €14 en daarbij krijg je ook een gratis handleiding voor ouders. 

>>>KLIK HIER VOOR HET WERKBOEK